Ένας αρχαίος μύθος…

Επιτέλους μια θεατρική παράσταση που άξιζε τον κόπο…και τον χρόνο…

“Ευρυδίκη” της Sarah Ruhl.

Φτάνω στην πλατεία Βικτωρίας (με καθυστέρηση) για να συναντήσω τον φίλο μου τον Μάθιου που με περιμένει για να …κατέβουμε μαζί στον Άδη…

Είναι Τετάρτη και η γενική είσοδος είναι μόνο 10 ευρώ…ο κόσμος έξω από το θέατρο πολύς!

Τα καθίσματα σε ημικύκλιο γύρω από τη σκηνή, όπως στα αρχαία θέατρα…και εμείς μόλις στη δεύτερη σειρά…Ωραία ξεκινάμε! Ο χώρος μια αγκαλιά…

Ο Ορφέας και η Ευριδίκη με μαγιώ εποχής περιμένουν ακίνητοι τον κόσμο να καθήσει….το ίδιο ακίνητοι πιο ‘κει κάθονται και τα πλάσματα του κάτω κόσμου…ο ένας μου θυμίζει τον Jimie Hendrix! Μαύρος με μαλλιά αφάνα και leather jacket…κάθεται σε μια άκρη στο πίσω μέρος της σκηνής και κοιτάει κάτω….τα χέρια σταυρωμένα….είναι αληθινός? σκέφτομαι…..προς το παρόν μια σκιά μόνο…

Και η παράσταση αρχίζει…

Αυτό είναι θέατρο!

Image

Οι ηθοποιοί παίζουν με τα πάντα! Τη χροιά της φωνής τους, τις κινήσεις των κορμιών τους…χορεύουν στο σωστό ρυθμό…με το κατάλληλο μέτρο…τραγουδούν υπέροχα…

Ο φωτισμός, η μουσική, τα ρούχα, το μακιγιάζ..η βροχή που πέφτει από ψηλά επάνω στη σκηνή…τα λευκά λουλούδια που πέφτουν από ψηλά μέσα στο νερό…

Μαγεία…

Το θέμα αγγίζει τον ασυνείδητο φόβο όλων μας για το θάνατο….με έναν τρόπο που είναι γεμάτος ζωή! Μουσικότητα, παιχνίδισμα, κολύμπι στο νερό και ένα….”Αυτό ήταν μόνο?!”…

Έτσι και η Ευρυδίκη επιλέγει ασυνείδητα να μείνει εκεί…στον κάτω κόσμο προκαλώντας τον Ορφέα να την κοιτάξει…… Μα, γιατί? Αγανακτώ! Ο Ορφέας νίκησε με την αγάπη του τον θάνατο, τον αψήφησε. Κατέβηκε μέχρι εκεί για εκείνη….

“Ποτέ σου δεν είχες την αίσθηση του ρυθμού”, αναφωνεί με απελπισία σε εκείνη, επειδή βιάστηκε να του μιλήσει. Είναι αλήθεια πρόβλημα ρυθμού? Δεν ήξερε εκείνη πότε να κάνει παύση ή……. κάποια άλλη σκοτεινή ορμή την οδήγησε να διαλέξει τον ασφαλή κάτω κόσμο?

Αυτόν τον κόσμο, στον οποίο την περιμένει κάποιος ….έτοιμος να τη φροντίσει και να της μάθει καινούριες λέξεις….

Ο πατέρας της….

Είναι αλήθεια τόσο ισχυρός αυτός ο δεσμός πατέρα και κόρης ώστε να μπαίνει εμπόδιο στη ζωή της κόρης με έναν άλλο άντρα? Ο Ορφέας πάντως δεν κατάφερε να νικήσει αυτόν τον δεσμό παρά την παράφορα ερωτεύσιμη μουσική του!

Βρίσκω ενοχλητική αυτή τη σκέψη και θυμώνω με την επιπολαιότητα και την ανωριμότητα της Ευρυδίκης…

Πώς είναι δυνατόν να γυρνάει κανείς την πλάτη στον έρωτα? 

Μια καλαντίβα στα Πετράλωνα…

Αυτή την τελευταία εβδομάδα ήμουν στα Γιάννενα, στην πόλη μου, στο χωριό μου. Είδα αγαπημένους μου ανθρώπους και ξόρκισα τη νοσταλγία που είχε αρχίσει να με πιάνει. Ήπια καφέ (και τσάι) στα αγαπημένα μου cafe. Χουχούλιασα μπροστά από τη φωτιά στον καναπέ του σπιτιού μου απολαμβάνοντας τη φροντίδα της μητέρας μου.

Image

Γέμισα για μια ακόμα φορά πανέμορφες εικόνες του τόπου.

Image

Το φυσικό τοπίο στα Γιάννενα ισορροπεί αρμονικά μέσα από τις αντιθέσεις του. Πρόκειται για το θηλυκό γιν και το αρσενικό γιανγκ της κινέζικης φιλοσοφίας σε ελληνική μετάφραση.Τα επιβλητικά και ζωηρά βουνά της Πίνδου, πάντα χιονισμένα στις κορυφές μέχρι το τέλος της άνοιξης, αγκαλιάζουν τα νωχελικά νερά της λίμνης…και οι γλάροι βουτούν κάθε τόσο ψάχνοντας για ψάρια.

Πολλές φορές εδώ στην Αθήνα φέρνω στο νου μου αυτές τις εικόνες και ξαναβρίσκω το κέντρο βάρους μου, αυτοπροσδιορίζομαι από την αρχή, ισορροπώ καλύτερα.

Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα ανακάλυψα μαζί με μια φίλη πόσο κοντά στη γειτονιά μου στην Αθήνα βρίσκεται ο λόφος του Φιλοπάππου. Από την κορυφή του λόφου βλέπεις σε μια ανάσα απόσταση τον Παρθενώνα επάνω στο λόφο της Ακρόπολης και το λιμάνι του Πειραιά, όλη η Αθήνα απλώνεται μπροστά σου. Και όπως είπε και η Δήμητρα “Μόνο όταν κοιτάς από ψηλά, συνειδητοποιείς που βρίσκεσαι.”

Κοιτώντας λοιπόν από ψηλά συνειδητοποιώ ότι όπου και αν βρέθηκα, σε όποια πόλη και αν έζησα, έψαξα και βρήκα το προσωπικό μου φυσικό ησυχαστήριο, εκείνο το άνοιγμα της πόλης και του οικοδομημένου στο γύρω φυσικό του περιβάλλον.

Στο Bristol ήταν ο καταπράσινος λόφος πάνω από τις φοιτητικές εστίες με τα μεγάλα δέντρα όπως στα μυθιστορήματα της Jane Austen. Στο Ηράκλειο ήταν η ευθεία με τα φοινικόδεντρα δίπλα στη θάλασσα στο δρόμο προς Αμμουδάρα. Στην Αθήνα, κοντά στο Χαλάνδρι, το πιο κοντινό φυσικό άνοιγμα που μπόρεσα να βρω πέρυσι ήταν η πλατεία στα Βριλήσσια…. ανοιχτή, με δέντρα γύρω γύρω και το βουνό της Πεντέλης σχεδόν από πάνω.

Στην ίδια διάθεση…σήμερα το πρωί το πρώτο πράγμα που έκανα ήταν να βγω έξω και να αγοράσω μια πορτοκαλί Ολλανδική καλαχόη (ή καλαντίβα) για το μικρό περβάζι δίπλα στο παράθυρο της μικροσκοπικής μου κουζίνας.

Έφτιαξα το προσωπικό μου φυσικό άνοιγμα μέσα στο χώρο.

Image

Καλημέρα!

‘Οταν δυο κομμάτια που λείπουν φτιάχνουν ένα μεγάλο Ο….

Μέρες τώρα στο μυαλό μου τριγυρίζει μια φράση…

“Οικογένεια είναι………η απόλυτη επαφή με ένα ακόμη τουλάχιστον άτομο”.

Image

Μου την τόνισε μια καλή μου φίλη ενώ μιλούσαμε στο τηλέφωνο. Την κράτησε από μια συνέντευξη γνωστού ηθοποιού. Είναι μια φράση που στοιχειώνει φαίνεται, ακριβώς επειδή φωτίζει την ανάγκη για συντροφικότητα, για συναισθηματικό μοίρασμα με τουλάχιστον ένα ακόμη άτομο, για αυτή την αίσθηση υπαρξιακής πληρότητας που διαλύει κάθε αίσθημα μοναξιάς. Μύθος ή πραγματικότητα?

Προσδοκία μεγάλη σίγουρα. Κάποιοι την πλάθουν στο μυαλό τους μυθικά, εξωπραγματικά, σχεδόν παραμυθένια, όπου το πριγκιπόπουλο έρχεται και με ένα του φιλί μόνο μπορεί να αναστήσει τη Χιονάτη από το λήθαργο και να ζήσουν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα…προσδοκώντας να μας συμβεί κάτι αντίστοιχο. Κάποιοι άλλοι περισσότερο ρεαλιστές “ξέρουν” ότι πριγκιπόπουλα δεν υπάρχουν, μόνο άνθρωποι με τις ίδιες φοβίες, ανασφάλειες, προσδοκίες και κρυμμένες δυνατότητες που έχουν και εκείνοι. Εξάλλου, υπάρχει και η πριγκίπισσα που φίλησε το βάτραχο για να ζήσει εκείνη καλά ..και εμείς καλύτερα.

Και ο βάτραχος δεν έχει τίποτα προφανώς ερωτεύσιμο!

Image

Η ανάγκη όλων μας για συντροφικότητα με ‘happy end’ είναι βαθιά και ουσιαστική. Ασυνείδητα γνωρίζουμε ότι μόνο τότε μπορούμε να νιώσουμε πραγματικά ολοκληρωμένοι σαν άνθρωποι, όταν αρχίσουμε να μοιραζόμαστε, όταν θα μπορούμε να μοιραζόμαστε με “έναν τουλάχιστον ακόμα άνθρωπο” τα συναισθήματα μας, τις σκέψεις μας, τις ανησυχίες μας, τα όνειρα μας, όταν θα μπορούμε να μοιραζόμαστε τη σεξουαλικότητα μας, την αγάπη μας, όταν θα μπορούμε να μοιραζόμαστε το χώρο μας, την κάθε μας μέρα.

Ασυνείδητα το γνωρίζουμε σχεδόν από παιδιά, τότε που για να μεγαλώσουμε είχαμε ανάγκη τον άλλο.

Αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι ότι τα happy end δεν συμβαίνουν έτσι, απλά, μαγικά. Χρειάζεται συνειδητότητα και συνειδητοποίηση της κοινής μας κατάστασης, των κοινών μας αναγκών (αλλά και των διαφορετικών), του μοιράσματος μας. Συνειδητότητα και αγάπη. Αναγνώριση ότι ο άλλος, ναι, είναι σημαντικός για μας και γι’αυτό είμαστε έτοιμοι να δώσουμε και να δεχθούμε, να μοιραστούμε, και από κοινού να φτιάξουμε μια σχέση, μια οικογένεια, ένα μεγάλο Ο.

Η εποχή μας έχει αποθεώσει την αυτάρκεια. Οι περισσότεροι θα έχετε διαβάσει την ιστορία του Σελ Σίλβερσταϊν “Το κομμάτι που λείπει συναντά το μεγάλο Ο”….. Νομίζω είναι από τις πιο καταθλιπτικές ιστορίες που έχω διαβάσει.

Όταν λοιπόν το κομμάτι που λείπει συναντά το μεγάλο Ο, η απάντηση που παίρνει είναι ότι δεν υπάρχει χώρος για το κομμάτι που λείπει. Το μεγάλο Ο είναι αυτάρκες, μπορεί να ζει μόνο του, δεν χρειάζεται κανέναν. Και από εκεί ξεκινά η προσπάθεια του κομματιού που λείπει να γίνει και αυτό ένα μεγάλο Ο, αυτάρκες, έτσι ώστε να μην υπάρχει χώρος για κανέναν άλλο.

Η απόφαση επάρθη. Οι άμυνες σηκώθηκαν. Δεν θα έχει ανάγκη πια κανέναν! Θα θυσιάσει τη δικιά του διαφορετικότητα προκειμένου να γίνει και αυτό ένα ακόμη Ο, θα κυλάει συνεχώς δίχως να μπορεί να σταθεί πουθενά πια. Και αφού γίνει πια ένα ακόμη Ο δεν θα μπορεί να δώσει κανένα από τα κομμάτια του σε κάποιον άλλο…γιατί τότε…θα μείνει μισό πάλι. Και αφού γίνει πια ένα ακόμη Ο δεν θα μπορεί να πάρει κανένα κομμάτι από κάποιον άλλο, γιατί δεν θα έχει που να το βάλει…θα είναι ήδη ολόκληρο. Τότε δυστυχώς δεν θα μπορεί να μοιράζεται.

Image

Illustrations by Sophie Blackall

Γιατί αγάπησα τον Καζαντζάκη….

Ναι, τον Καζαντζάκη τον αγάπησα..

Ταυτίστηκαν οι ματιές μας…

Αισθάνθηκα την αγωνία του και τον εσωτερικό του αγώνα να μετατρέψει το εφήμερο της κάθε μέρας σε κάτι πιο ουσιαστικό, κάτι βαθύτερο…

Ο Καζαντζάκης αγαπά τον άνθρωπο. Η ματιά του στρέφεται σε αυτόν και αναγνωρίζει το σκοτάδι και το φως μέσα του, το καλό και το κακό, τον πόνο και τη χαρά σαν ένα αδιαίρετο όλο. Δεν κλείνει τα μάτια στο σκοτάδι, στον πόνο. Τα κοιτάει κατάματα, αλλά δεν σταματάει εκεί. Δεν μοιρολατρεί. Αγωνίζεται καθημερινά αυτό το σκοτάδι να το κάνει φως!

Λατρεύει το φως της Ελλάδας…

Γι’αυτό αγαπώ τον Καζαντζάκη, γιατί γράφει συνειδητά, γιατί αγαπά τη ζωή ουσιαστικά, βαθιά, στην ολότητα της, όχι επιφανειακά, μονοδιάστατα, όχι μόνο στης ομορφιά της.

Image

Από τις τρεις προσευχές επιλέγει την τρίτη, ‘Παρατέντωσε με, κύριε, κι ας σπάσω.’ Δεν φοβάται να παρατεντωθεί, να πονέσει. Περήφανα φέρει τις πληγές του και στέκεται όρθιος. Ζει!

Και οι δυνατότητες του ανθρώπου? Πολλές… Πιστεύει στον άνθρωπο, στην δημιουργική του δύναμη. Ο άνθρωπος, ο κάθε άνθρωπος μπορεί να ξεπεράσει τα σύνορα του και να μεταμορφωθεί από σκουλήκι σε πεταλούδα. Βλέπει μακρυά. Βλέπει τις κρυμμένες δυνατότητες! Και αγωνίζεται να τις αναδείξει, να τις φέρει στο φως, μιας και τα πράγματα δεν γίνονται από μόνα τους, μαγικά. Χρειάζεται αγώνας καθημερινός.

Στον Καζαντζάκη η αγάπη για τη ζωή έχει όνομα. Ζορμπάς. Είναι η πρωτόγονη ματιά, “η δημιουργικιά, κάθε πρωί ανανεούμενη αφέλεια να βλέπει ακατάπαυτα για πρώτη φορά τα πάντα”…είναι η “σιγουράδα του χεριού”, η “δροσεράδα της καρδιάς”, “το άγιο, γάργαρο γέλιο, από βαθιά πηγή”…”που ανατινάζουνταν απολυτρωτικό στις κρίσιμες στιγμές.. και μπορούσε να γκρεμίσει – και γκρέμιζε- όλους τους φράχτες….”.

Θα επανέρχομαι συνέχεια σε αυτόν τον Κρητικό, γιατί ο λόγος του είναι λυτρωτικός…Τα κατάφερε… γιατί το πίστεψε και αγωνίστηκε με πάθος!

Αναφορά στη Γαύδο…

Χρόνια τώρα προσπαθώ να διαβάσω Καζαντζάκη… Θυμάμαι στα χρόνια του γυμνασίου έκανα την πρώτη μου μεγάλη απόπειρα. “Καπετάν Μιχάλης”, σε ένα παλιό αντίτυπο που είχε ο πατέρας μου στο σπίτι.

Δεν τα κατάφερα. Ήμουν πολύ μικρή για να το καταλάβω και να με συνεπάρει. Το παράτησα πολύ νωρίς.

Μόλις τρία χρόνια πριν αισθάνθηκα έτοιμη να προσπαθήσω ξανά. Το ήθελα πολύ να διαβάσω επιτέλους τον Έλληνα λόγιο, που αναστάτωσε τα νερά της πνευματικής και θρησκευτικής ζωής του τόπου, που αμφισβήτησε ελεύθερα και ανοιχτά. Ξεκίνησα από την “Αναφορά στον Γκρέκο”, το τελευταίο του βιβλίο, αυτό που συνοψίζει τη ζωή και το έργο του. Πάντα αγαπούσα να ξεκινάω από το τέλος…

Θυμάμαι εκείνο το καλοκαίρι τον κουβάλησα μαζί μου στη Γαύδο, στην Κρήτη, στα πάτρια εδάφη του. Θα διάβαζα την “Αναφορά” κάτω από τον καλοκαιρινό Κρητικό ήλιο, στο νοτιότερο και πιο παραδείσιο κομμάτι της Ελλάδας. Με θυμάμαι επάνω στην αιώρα, κάτω από τον ίσκιο των δέντρων, σχεδόν γυμνή να κρατάω τον Καζαντζάκη στα χέρια μου και να προσπαθώ να τον ακολουθήσω από σελίδα σε σελίδα, από τον Χάνδακα στο μεγάλο του ταξίδι στο Άγιο Όρος, στην αγωνία του να δώσει απάντηση σε άλυτα μεταφυσικά ερωτήματα…

Αδύνατον. Ήταν αδύνατο. Βρισκόμουν στον παράδεισο και ήμουν ευτυχισμένη. Δεν ήθελα να βρίσκομαι πουθενά αλλού. Όλες οι απαντήσεις ήταν εκεί μπροστά μου. Στο περπάτημα επάνω στη λευκή αμμουδιά, στο ξάπλωμα κάτω από τα αστέρια το βράδυ, στα χωρίς ενοχές γυμνά κορμιά γύρω μου, στο χρόνο που κυλούσε αργά, στις παρέες με αφορμή το φαγητό (και τί φαγητό!), στις κουβέντες, στο διαρκώς εναλλασσόμενο τοπίο…γη, ουρανός, θάλασσα…και ο άνθρωπος με τα απολύτως απαραίτητα μόνο…

Image

Ο Καζαντζάκης θα περίμενε για τρία ακόμα χρόνια…

για να διαβαστεί μέσα σε τρεις εβδομάδες..

Τον αγάπησα. Άξιζε την αναμονή με το παραπάνω. Ήταν τώρα η κατάλληλη στιγμή.